ProPublica cu nawlngeihnak ningcang loin hmannak hlathlainak ah aa pemi hlawknak a hmu lomi thawngzamhnak bu a si. Kan tuanbia nganbik hmuh hmasa awkah min cazin pe.
Report kan tuah cuahmah lio a si. Tariff luatnak cazin ah aa tel lomi thilri pawl zeitindah an i tel timi kong he pehtlai in theihhngalhnak na ngei maw? Signal in Robert Faturechi cu 213-271-7217 ah pehtlaihnak na tuah khawh.
President Donald Trump nih tu thla hramthawk ah ngunkhuai thar a thanh hnu ah, White House nih ngunkhuai pek lo dingmi thilri 1,000 leng cazin a chuah.
Cazin chung i aa telmi thilri pakhat cu polyethylene terephthalate a si, a tlangpi in PET resin tiah theih a si, plastic thawl sernak ah hmanmi thermoplastic a si.
Zeiruangah dah company cu phihkhamnak in an luat ti cu a fiang lo, cun industry riantuantu hna hmanh nih phihkhamnak a chuahtertu thil an hngal lo.
Asinain a thimnak cu Coca-Cola bottler Reyes Holdings caah teinak a si, US ramchung pumpak company nganbik pakhat a si, Republican caah tangka million tampi a hlutu unau pahnih nih an ngeih. Company nih naite ah khan Trump cozah he aa pehtlaimi lobbying company pakhat kha a ngunkhuai pawl kilven awkah a lak hna, tiah cazin nih a langhter.
Company nih an tuahmi nih ngaihthiamnak halnak ah hmunhma a lak maw tel lo ti cu a fiang lo. Reyes Holdings le a bawmchantu hna nih ProPublica biahalnak hna cu an leh colh hna lo. White House zong nih zeihmanh chim a duh lo, nain industry lei dirkamhtu cheukhat nih cun cozah nih ngaihthiam halnak cu a cohlang lo tiah an ti.
Cazin ah fianternak um loin resins aa telmi nih US cozah nih ngunkhuai khiah ningcang cu zeitluk in dah a fiang lo ti kha a langhter. Zeiruangah dah thilri cheukhat cu ngunkhuai pek an si i a dang cu pek an si lo timi kongah a biapi mi riantuan hawi hna cu an hngal lo. Tariff rate thlennak kongah fiang tein fianternak a um lo. Cozah riantuantu hna nih ngunkhuai kong he pehtlai in aa kalhmi thawngpang an pek asiloah biahalnak zeihmanh an leh duh lo.
Hi thil kalning ah fiang tein langhternak a um lo caah chawlehthalnak lei thiamsang hna lakah ramkhel he aa pehtlaimi company hna nih innka khar hnu ah ngunkhuai luatnak an hmuh khawh lai timi lungretheihnak a chuahter.
“Eihmuarnak a si kho, asinain thiamlonak zong a si kho,” tiah ngunkhuai phunglam ah rian a ttuanmi lobbyist nih ngunkhuai ah PET resin telh chihnak kong a chim. “Biatak tein chim ahcun, a rannak in a si caah mi vialte he hi cazin kong ceih dingin White House ah ahodah a kal ti hmanh ka hngal lo.”
Trump cozah chan lio ah, ngunkhuai luatnak halnak caah phungning tein tuahmi a um. Company pawl nih an thilri pawl cu ngunkhuai in luatnak pek an si awk a si tiah alnak he soknak ca thong za tampi an pek. Tariff-setting tuah ningcang hna kha naih deuh in zohfel khawh a si nakhnga soknak ca pawl cu mipi sinah an langhter. Hi fiang tein langhternak nih hin fimthiamnak lei mifim hna kha a hnu ah soknak thong tampi kha hlathlainak tuah khawhnak a pek hna i Republican ramkhel bawmtu hna nih luatnak an hmuh deuh lai ti kha an hngalh khawh.
Trump term hnihnak ah, a tlawmbik ah a tu ahcun, ngunkhuai tlawmternak halnak caah phungning tein kalning a um lo. Industry hruaitu hna le lobbyist pawl cu innka khar hnulei ah rian an ttuan. Wall Street Journal editorial board nih kan hnu zarh ah khan “a kalning a fiang lomi” cu “Washington tikhor chungin mang” he tahchunh khawh a si tiah an ti.
Trump nih ngunkhuai thar a thanhmi executive order nih ram vialte cu 10% hrampi ngunkhuai a pek hna lai, cu hna cu sii lei, semiconductor, ramlak, dar, a biapi tukmi lungvar le thazaang lei thilri hna tiah a kau ngai in fianternak an tuah lai. A zulmi cazin nih luatnak pek dingmi thilri pawl kha a fianter.
Sihmanhsehlaw, ProPublica nih cazin zohfelnak nih thilri tampi cu hi phun kau ah aa tel lo asiloah aa tlak hrimhrim lo ti a hmuh, cu lioah hi phun ah aa telmi thilri cheukhat cu an luat lo.
Tahchunhnak ah, White House luatnak cazin nih asbestos phun tam deuh a huap, cucu a tlangpi in a biapi tukmi lungvar ah ruah a si lo i luatnak phun pakhat hmanh ah aa tel lo. Cancer a chuahter khomi lungvar cu a tlangpi in ram himnak caah siseh, US sipuazi caah siseh a biapi lo tiah ruah a si nain chlorine sernak ah hman a si rih, asinain Biden cozah pawngkam kilvennak zung nih nikum ah khan mah thilri cu ramdang in luhter a rak kham. Trump cozah nih Biden chan lio khamnak cheukhat cu a hnulei ah a kirter men lai tiah a langhter.
American Chemistry Council, a hlan ah khamnak hi chlorine industry a hnorsuan khawh caah a rak dohmi industry phu pakhat biachimtu nih, hi phu nih hin asbestos hi ngunkhuai in luatnak pek ding in an rak i zuam lo i zeicahdah an i tel ti zong an hngal lo tiah a chim. (Chlorine company ngan pahnih zong nih an phuannak ca ah ngunkhuai caah an i zuam tiah an langhter lo.)
Cazin chung i a dang thilri hna cu luatnak pek an si lo nain tihnung deuh an si lo nain coral, shells, le cuttlefish ruh (cuttlefish cheukhat cu innzuat saram caah rawl bawmtu ah hman khawhmi an si) hna an si.
PET resin zong cu luatnak phun pakhat hmanh ah aa tel lo. Cozah nih thazaang chuahmi thilri ah a ruah men lai tiah thiamsang hna nih an chim, zeicahtiah a chung thilri pawl cu petroleum in a chuakmi an si. Asinain a niam deuhmi tlukruannak a tlinhmi thilri dang hna cu an i tel lo.
"Midang vialte bantuk in kan khuaruah a har ve," tiah PET industry caah chawlehnak phu pakhat a simi PET Resin Association i executive director Ralph Wasami nih a chim. Cu thilri pawl caah thilri chiahnak aa tel lo ahcun resin cu luatnak phun ah aa tel lo tiah a ti.
Cazin nih a langhter ning ahcun nikum kum cheu linak ah, Trump nih thimnak a tei lio hrawng ah, Coca-Cola thawl zuartu Reyes Holdings nih Ballard Partners cu ngunkhuai laknak ding caah a rak lak hna. Tukum kum cheu khatnak ah, Trump rian a lak lio hrawng ah, cazin nih a langhter ning ahcun Ballard nih chawlehthalnak phunglam a sertu Commerce Department kha ngunkhuai pek dingin a forh hna.
Mah company cu Trump cozah he riantuan ti a duhmi company hna caah kalnak hmun ah a cang. Trump pumpak company, Trump Organization caah lobbying a tuah i, a riantuantu hna ah Attorney General Pam Bondi le Chief of Staff Susie Wiles tibantuk uknak lei riantuan sang hna an i tel. Company dirhtu, Brian Ballard cu Trump phaisa kawlnak ah a thiammi a si i Politico nih “Trump Washington ah huham a ngeimi lobbyist” tiah a ti. Federal phuannak cazin ning in, amah cu Reyes Holdings cung ah ngunkhuai laknak ding caah a forhtu company ah lobbyist pahnih lakah pakhat a si.
Chris le Jude Reyes, Reyes Holdings hnulei ah a ummi billionaire unau hna zong politics lei ah pehtlaihnak tha an ngei. Campaign phaisa kong langhternak cauk nih a langhter ning ahcun Democratic candidate cheukhat sinah bawmhnak an pek ko nain, an ramkhel bawmhnak tam deuh cu Republican sinah a kal. Trump nih Primary teinak a hmuh hnu ah Chris Reyes cu Mar-a-Lago ah Trump he hmaitonh in ton dingin an sawm.
PET resin luatnak cu Reyes Holdings caah thluachuah lawng si loin, thawl sernak caah resin a cawtu company dang hna caah thluachuah a si, cun a hmangmi zu company hna caah zong thluachuah a si. Tukum hramthawk ah khan, Coca-Cola CEO nih aluminium cung ah ngunkhuai thar a um caah company nih plastic thawl tam deuh ah kan i thlen lai tiah a rak ti. Cu timhtuahnak cu ngunkhuai thar nih thermoplastics zong a den ahcun a tlamtling kho lo. Phuannak cazin nih a langhter ning ahcun company nih tukum ah ngunkhuai dohnak ah Congress zong a forh hna, asinain cazin nih zeibantuk phunglam dah a si timi a fianter lo, cun company nih ProPublica biahalnak a leh hna lo. (Coca-Cola nih Trump sin phanh an i zuam, a rian luhnak caah $250,000 hrawng an hlut, cun an CEO nih Trump cu amah duh bikmi Diet Coke, a duh bikmi soda thawl pakhat a pek.)
Naite ngunkhuai hna in luatnak lei ah a ttha ngaimi rian dang pakhat cu loram riantuannak a si, cu nih cun rungrul thahnak sii le cinnak thilri phunphun a huap.
American Farm Bureau Federation, lo tuahnak lei ah a cawlcangmi phu nih, naite ah khan an website ah hlathlainak an tuah i, a cheuchum luatnak an thangthat i, loram le potash luatnak cu “American Farm Bureau Federation bantuk loram bu pawl nih an tuahmi fakpi” le “lo tuahtu le saram zohkhenhtu hna an i fonhmi aw tthatnak tehte” tiah an ti.
Ramdang in luhpi mi thilri dang tampi an um i cu hna cu ngunkhuai pek lomi phun ah aa tel lo, asinain a kau ngai in fianter ahcun ngunkhuai pek lomi phun ah aa tel kho.
Tahchunhnak pakhat cu sermi thlumternak sucralose a si. A telh chih ahcun rawl le dinmi ah thilri a hmangmi company hna caah thathnemnak tampi a chuahpi lai. Asinain sucralose cu a caan ah sii ah a thaw deuh nakhnga hman a si. Ritnak sii chuah lo ruangah maw asiloah a dang ruang ah dah White House nih an cohlan ti cu a fiang lo.
Luatnak a hmumi a kau ngaimi phun hna cu a bik in US cozah nih ram himnak kilvennak caah ngunkhuai laknak nawl a ngeihnak tangah hmailei ah ngunkhuai lak khawhnak ding caah a hlathlai cuahmahmi chawlehnak hna an si.
Atu na relmi tuanbia hi kan careltu hna nih an tuah khawhmi a si. ProPublica bawmh awkah thazaang a pek hna lai tiah kan i ruahchan, cucaah nawlngeihnak a langhtermi, biatak a langhtermi le thlennak taktak a chuahtermi hlathlainak thawngzamhnak kan tuah khawh peng lai.
ProPublica cu hlawknak a hmu lomi thawngzamhnak zung a si i, party pakhat hmanh aa tel lomi, biatak cung ah hram aa bunhmi thawngzamhnak caah aa pemi a si i, nawlngeihnak kha biaceihnak ah a chiah. Hlathlainak thawngthanhnak a zor caah 2008 ah dirhmi kan si. Dinlonak, ziknawh eihmuarnak le nawlngeihnak ningcang loin hmannak langhternak ah kum 15 leng kan hman cang — rian cu a rang, a man a fak, cun hlan nakin kan democracy caah a biapi deuh. Pulitzer laksawng voi sarih a hmumi, ramkulh le khuachung cozah, company, zung le a dangdang ah remhthannak kan tuah, cu lioah mipi duhnak kha kan thawngthanhnak ah a biapi bik ah kan chiah.
A hlan nakin a sang deuh. Cozah chung ziaza in hrinnak ngandamnak tiang, khuacaan harnak le a lenglei tiang, ProPublica cu a biapi bikmi tuanbia hna ah a hmaisa bik ah a um. Na bawmhnak nih nawlngeitu hna kha biaceihnak ah a kan chiahter lai i biatak kha kan phak khawh nakhnga a kan bawmh lai.
Ram pumpi ah a dirkamhtu 80,000 leng he hlathlainak thawngzamhnak dirkamhnak ah i tel ve law thawngthanhnak, thazaang peknak le a hmunmi thlennak a chuahter khawh lai. Hi rian hi a si khawh nakhnga na tuah caah kan i lawm.
Federal cozah le Trump business kong theihternak caah email in siseh, secure channel in siseh pehtlaihnak tuah.
ProPublica nih hin Donald Trump term hnihnak a kai lio ah zohfel a herh biknak hmun pawl kha biapi ah a chiah lai. Kan thawngzamhtu hna nih an zohfel dingmi thil cheukhat hna cu hihi an si — cun him tein zeitindah kan phanh khawh hna lai.
Kan thawngzamhtu phu kong tam deuh in hngalh. Thawngpang a karh tikah kan i tinhmi hmun pawl kha kan i hrawm peng lai.
Ngandamnak le pawngkam kong le pawngkam kilvennak zung telh in a ukmi bu pawl kong ka chim.
Biaceihnak Zung, US sihni le biaceihnak zung hna telh in dinfelnak le upadi uknak kong hna kha ka chim.
Inn le thilri phurhnak kongkau hna kha ka tawlrel, cu hna ah cun hi riantuannak hna ah rian a ttuanmi company hna le an zohkhenhtu phunglam sertu hna zong aa tel.
A bik in ruahnak cheuhnak le tuanbia na ngeih lo ahcun, na bawmhnak kan herh rih. Zeitik caan paoh ah pehtlaihnak tuah khawhnak ding caah kan Federal Riantuantu Bawmhnak Network chungtel si dingin min cazin pe.
ProPublica code a zohfeltu thiamsang hna nih Trump cozah nih a biapi tukmi riantuannak ah artificial intelligence hmangin zeitindah tlawmternak nawl a pek timi a langhtermi system ah lungretheihnak a chuahtertu palhnak tampi an hmuh.
CNN nih a hmuhmi cazin nih Cozah Riantuannak Zung ah sii lei hmuhtonnak a ngei lomi riantuantu pakhat nih zei VA hnatlaknak dah donghter ding a si ti hngalh awkah AI a hman ti a langhter. “AI cu a dik lomi thilri a si dih,” tiah mithiam pakhat nih a ti.
Thomas Fugate, sianginn a dih kum khat lawng a si rihmi le ram himnak hmuhtonnak a ngei lomi cu, Ramchung Himnak Zung riantuantu a si i, cozah nih thahnawnnak dohnak hmunpi a zohkhenh.
President nih miphun phunphun riantuannak a dohnak nih fimthiamnak sang a ngeimi cozah riantuantu hna riantuannak kha a hrawh — an sunghmi rian cheukhat cu DEI timhtuahnak he direct in aa pehtlaimi an si lo nain.
Department of Homeland Security cazin ning in, nawlngeitu hna nih ramdang kuatmi 238 chungin cheuthum cheukhat nak tam cu United States ah sualnak cazin an ngei lo i ramdangmi upadi lawng an buar ti kha an hngalh.
Micah Rosenberg, ProPublica; Perla Treviso, ProPublica le The Texas Tribune; Melissa Sanchez le Gabriel Sandoval, ProPublica; Ronna Riskes, Ralkap Bu Hlathlainak; Adrian Gonzalez, Fake News Hunters, May 30, 2025, zinglei 5:00 AM CST
White House nih ralhrang dohnak riantuannak in mibu ramdang kuatnak ah riantuantu le phaisa a thlen tikah, ramkulh hna nih Washington nih a rak dirpi tawnmi ralhrang dohnak riantuannak kha pehzulh awkah an i zuam. A phichuak cu hmun tampi kilven loin a chiahmi tlawmpal in tuahmi a si.
Thomas Fugate, sianginn a dih kum khat lawng a si rihmi le ram himnak hmuhtonnak a ngei lomi cu, Ramchung Himnak Zung riantuantu a si i, cozah nih thahnawnnak dohnak hmunpi a zohkhenh.
CNN nih a hmuhmi cazin nih Cozah Riantuannak Zung ah sii lei hmuhtonnak a ngei lomi riantuantu pakhat nih zei VA hnatlaknak dah donghter ding a si ti hngalh awkah AI a hman ti a langhter. “AI cu a dik lomi thilri a si dih,” tiah mithiam pakhat nih a ti.
Thil sining, hlathlainak le ngakchia hremnak ah thleidannak hmannak a um ko nain, Richard L. Bean cu a min a putmi ngakchia thonginn ah director a si peng.
Paige Pfleger, WPLN/Nashville Public Radio, le Mariam Elba, ProPublica, June 7, 2025, zinglei 5:00 am ET
Post caan: Jun-09-2025